جایگاه امام مهدی(عج) در وساطت فیض از منظر علامه حسن‌زاده آملی(ره)

نوع مقاله : علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه مهدویت پژوهی، پژوهشکده مهدویت و آینده پژوهی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ ‏اسلامی، قم، ایران (نویسنده مسئول).‏

2 استادیار، گروه آینده‌پژوهی، پژوهشکدۀ مهدویت و آینده‌پژوهی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.

10.22081/jpt.2026.72813.2277

چکیده

از منظر فلاسفه، فیض الهی از مجرای واسطۀ فیض به جهان هستی عرضه می‌شود. دربارۀ ضرورت وساطت فیض، تشکیک وجود و ربط وجودی بین درجات عالی وجود و درجات دانی وجود، از مسائل اساسی در این بحث است. از منظر فلاسفه، وسایط و مجاری مختلفی در این کار دخالت دارند. امام و حجت الهی، یکی از این وسایط و مجاری فیض الهی است. علامه حسن‌زاده آملی(ره) با این نگاه به امامت و مهدویت، در آثار مختلف خویش درصدد بوده است تا نشان دهد که امام و حجت الهی که در عصر ما در وجود حضرت مهدی(عج) تبلور دارد، یکی از شئون مهمشان، وساطت در فیض الهی است. در این پژوهش، با رویکردی کیفی و روش توصیفی-تحلیلی، نقش وساطت فیض مهدی موعود در اندیشۀ علامه حسن‌زاده آملی(ره) بررسی شده است. مقاله به این پرسش اصلی که در اندیشۀ علامه حسن‌زاده آملی(ره)، امام مهدی(عج) در مقام وساطت فیض الهی از چه جایگاهی برخوردار است، پاسخ داده است. تبیین موضوعاتی چون ضرورت وجود واسطۀ فیض، ضرورت وجود حجت الهی در سیمای نبی و امام به‌نحو عام و در زمان حاضر مهدی موعود(عج)، از یافته‌ها و نوآوری‌های این مقاله است

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Station of Imam Mahdi in the Mediation of Divine Grace from the Perspective of Allamah Hasanazadeh Amoli

نویسندگان [English]

  • mahmoud malekirad 1
  • Rahim Kargar 2
1 Assistant Professor, Department of Mahdism Studies, Research Center for Mahdism and ‎Futures Studies, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran‎.
2 Assistant Professor, Department of Futures Studies, Research Center for Mahdism and Future Studies, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran.
چکیده [English]

This article has been written with the aim of elucidating and examining the status of Imam Mahdi (PBUH) as the intermediary of divine grace in the cosmos, from the perspective of Allamah Hasanzadeh Amoli (RA). Its research methodology is descriptive-analytical with a qualitative approach, and it answers the main question: “In the thought of Allamah Hasanzadeh Amoli (RA), what is the status of Imam Mahdi (PBUH) in his station as the intermediary of divine grace?” In his various works, he sought to demonstrate that one of the significant functions of the Imam and the Divine Proof—manifested in our era in the person of Imam Mahdi (PBUH)—is the intermediation in divine grace. The findings and original contributions of this article include the elucidation of topics such as: the necessity for the existence of an intermediary of grace, the necessity for the existence of a Divine Proof in the form of a Prophet and an Imam in a general sense, and in the present era, the Promised Mahdi.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Allama Hassanzadeh Amoli (may Allah have mercy on him)
  • mediation in grace
  • Imam Mahdi (peace be upon him)
  • perfect human being
  • divine proof
  • transcendental wisdom
  • the generative existence of the Imam
  • doubt of existence
* قرآن کریم
ابن‌أبی‌جمهور، محمد بن زین‌الدین. (1405ق). عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة (ج4). قم: دار سید الشهداء.
ابن‌بابویه، محمد بن علی (صدوق). (1395ق). کمال الدین و تمام النعمة (ج1). تهران: اسلامیه.
ابن‌بابویه، محمد بن علی (صدوق). (1376). الأمالی. تهران: کتابچی.
ابن‌بابویه، محمد بن علی (صدوق). (1413ق). من لا یحضره الفقیه (ج2). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
 ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب (ج7، چاپ سوم). بیروت: دار صادر.
آشتیانی، جلال‌الدین. (1370). شرح مقدمه قیصری. قم: بوستان کتاب.
حر عاملی، محمد بن حسن. (1409ق). وسائل الشیعه (ج7). قم: مؤسسۀ اهل البیت.
حسن‌زاده آملی، حسن. (1383). انسان کامل از دیدگاه نهجالبلاغه. تهران: نشر الف. لام. میم.
حسن‌زاده آملی، حسن. (1385 «الف»). دروس معرفت نفس. قم: نشر ال‍ف. لام. می‍م.
حسن‌زاده آملی، حسن. (1385 «ب»). نهج الولایه در شناخت امام زمان (ع). قم: نشر ال‍ف. لام. می‍م.
حسن‌زاده آملی، حسن. (1365 «الف»). رسالة فی الامامة. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
حسن‌زاده آملی، حسن. (1365 «ب»). هزار و یک نکته. تهران: نشر رجا.
حسن‌زاده آملی، حسن. (1362). رساله وحدت از دیدگاه عارف و حکیم. تهران: نشر فجر.
حسن‌زاده آملی، حسن. (1387 «الف»). شرح فارسی الأسفار الأربعة (ج1و 3). قم: بوستان کتاب.
حسن‌زاده آملی، حسن. (1387 «ب»). ولایت تکوینی. قم: نشر قیام.
حسن‌زاده آملی، حسن. (1378). ممد الهمم در شرح فصوص الحکم (چاپ دوم). تهران: ارشاد اسلامی.
حسن‌زاده آملی، حسن. (1375). نصوص الحکم بر فصوص الحکم. تهران: رجا.
حسن‌زاده آملی، حسن. (1381). هزار و یک کلمه (ج1). قم: بوستان کتاب.
حسن‌زاده آملی، حسن. (1376). رساله امامت (مترجم: ابراهیم احمدیان). قم: نشر قیام.
رحیمیان، سعید. (1381). فیض و فاعلیت وجودی از فلوطین تا صدرا. قم: بوستان کتاب.
سجادی، جعفر. (1379). فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا. تهران: وزارت ارشاد اسلامی.
سجادی، جعفر. (1373). فرهنگ معارف اسلامی (ج3). تهران: کومش.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1368). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه (1، 2، 5، 8، 9). قم: مکتبه المصطفوی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا). (1380). المبدا و المعاد. قم: بوستان کتاب.
صفار، محمد بن حسن. (1404ق). بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد (ج1). قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی.
صلیبا، جمیل. (1393). فرهنگ فلسفی (مترجم: منوچهر دره بیدی، ج1). تهران: حکمت.
 طباطبایی، محمدحسین. (1371). المیزان فی تفسیرالقرآن (ج10). قم: اسماعیلیان.
طبرسی، احمد بن علی. (1403ق). الاحتجاج علی اهل اللجاج (ج2). مشهد: نشر مرتضی.
عروسی حویزی، علی بن جمعه. (1415ق). تفسیر نورالثقلین (ج4). قم: اسماعیلیان.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی (ج1). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحارالأنوار (ج1، 4، 6، 22، 23، 25، 64، 99). بیروت: دار احیاء التراث العربی.