نظریه محقق اصفهانی (کم‍پانی) درباره معاد جسمانی و ابهامات آن

نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

چکیده

مسئله معاد و کیفیت حیات پس از مرگ، همواره مورد توجه اندیشمندان بوده است و متکلمان و حکیمان مسلمان نیز آرای متعددی در این زمینه ارائه کرده‌اند. عده‌ای معاد را منحصر به روح و نفس آدمی می‌دانند و گروهی به جسمانی‌بودن آن قائل‌اند و اهل تحقیق معاد را جسمانی و روحانی می‌دانند. در موضوع معاد جسمانی، دربارۀ اینکه روح با کدام بدن محشور می‌شود، اختلاف است. محققان از متکلمان، نظریـۀ بازگشت مجدد روح به بدن طبیعی و عنصری را مطرح کرده‌اند و در مقابل، دیدگاه برخی حکیمان بر حشر روح با بدن مثالی است و رأی حکمت متعالیه بر بعث روح با بدن مثالیِ برخاسته از سوی نفس استقرار یافته است. در این میان، حکیم آقا‌علی مدرس زنوزی دیدگاهی ابتکاری براساس مبانی حکمت متعالیه دارد که بزرگانی همچون میرزا محمد‌باقر اصطهباناتی که پرورش‌یافته حوزۀ درسی ایشان است و نیز شاگرد وی محمدحسین اصفهانی (محقق کمپانی) و دیگرانی مانند رفیعی قزوینی از وی تبعیت کرده‌اند. زنوزی معاد را بازگشت روح به بدن نمی‌داند، بلکه به باور وی این بدن است که به سراغ نفس و روح در عالم آخرت می‌رود. کمپانی در رساله کوتاهی که به‌تازگی انتشار یافته به تبیین این نظریه براساس پنج اصل و مقدمه پرداخته است. در این نوشتار به‌تفصیل ابتدا به شرح و توضیح دیدگاه خاص ایشان درباره معاد جسمانی و سپس به بیان برخی ابهامات آن پرداخته‌ایم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

MuḥaqqiqIṣfahānī (Kumpānī)’s Account of Bodily Resurrection and its Ambiguities

نویسنده [English]

  • seyyed Reza Eshaghnea
Assistant professor at the Islamic Sciences and Culture Academy
چکیده [English]

The problem of resurrection and the quality of post-mortem life has always been a concern for intellectuals, with Muslim theologians and philosophers providing various accounts thereof. Some of them restrict the resurrection to the human soul, while others believe in its corporeality, and still others take it to be both bodily and spiritual. With regard to the bodily resurrection, there is a dispute over the body with which the soul will be resurrected. Some theologians suggest that the soul will return to the natural elemental body, while others believe that the soul will be resurrected with an imaginal (mithālī) body. According to the Transcendent Wisdom (al-ḥikmat al-muta’ālīya), the soul will be resurrected with an imaginal body arising from the soul itself. The philosopher, Aqā ‘AlīMudarrisZunnūzī has offered a novel view within the framework of the Transcendent Wisdom, followed by prominent philosophers such as his pupils MīrzāMuḥammadBāqirIṣṭahbānātī and MuḥammadḤusaynIṣfahānī (MuḥaqqiqKumpānī), as well as others including Rafī’īQazvīnī. According to Zunnūzī, resurrection does not consist in the return of the soul to the body; instead, it is the body that returns to the soul in the Afterlife. In a short posthumous essay, published recently, Kumpānī has elaborated this theory in terms of five principles and premises. In this paper, I elaborate his own view of bodily resurrection and then point to some of its ambiguities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Bodily resurrection
  • spiritual resurrection
  • barzakh
  • spirit
  • soul and body
قرآن کریم

1. آملی، شیخ محمدتقی (بی‌تا)، درر الفوائد، قم: اسماعیلیان.

2. ابن‌سینا، علی بن‌الحسین (1404)، الشفاء (طبیعیات)،‌ قم: مکتبة آیة الله المرعشی.

3. الهی قمشه‌ای، محی الدین مهدی (1366)، مجموعه دیوان الهی، تهران: کتاب‌فروشی علمی.

4. جامی، عبدالرحمن (1361)، هفت اورنگ جامی، تصحیح: مرتضی مدرس گیلانی، تهران: کتاب‌فروشی سعدی.

5. حافظ برسی، رجب بن‌محمد (1422)، مشارق انوار الیقین فی اسرار امیرالمؤمنین، بیروت‌: اعلمی.

6. سبزواری، ملاهادی (1366)، شرح المنظومه، قم: دارالعلم.

7. ـــــــــــــــ (1379)، شرح منظومه، تهران: نشر ناب.

8. شبستری، شیخ‌ محمود (1382)، گلشن راز، کرمان، انتشارات خدمات فرهنگی کرمان.

9. شیخ اشراق، شهاب الدین (1375)، مجموعه مصنفات، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

10. صدرالمتألهین، صدر‌الدین محمد (1981 م)، الحکمة المتعالیه فی الاسفار العقلیة الاربعه، بیروت: داراحیاء التراث.

11. ـــــــــــــــ (1354)، المبدأ والمعاد، تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.

12. صدوق، محمد بن‌علی (1414)، اعتقادات الامامیه، قم: کنگره شیخ مفید.

13. علامه حلی،‌ حسن بن‌یوسف (1399 ق)، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، بیروت: مؤسسه اعلمی.

14. غروی اصفهانی (کمپانی)، محمد‌حسین (1392)، المعاد الجسمانی، قم: مجمع ذخائر اسلامی.

15. قیصری، محمدداود (1375)، شرح فصوص الحکم،‌ تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

16. مدرس زنوزی، علی (1378)، مجموعه مصنفات حکیم مؤسس آقا علی مدرس، تحقیق: محسن کدیور، تهران: مؤسسه اطلاعات.

17. مهدی‌پور، علی‌اکبر (1393)، اجساد جاویدان، قم: رسالت.