بررسی کارکردگرایی به‌مثابۀ مبنای مدل‌های محاسباتی ارادۀ آزاد در هوش مصنوعی از منظر حکمت متعالیه

نوع مقاله : علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری فلسفه اسلامی، دانشکده فلسفه و اخلاق، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران (نویسنده مسئول).

2 استادیار، گروه مهندسی کامپیوتر دانشکده مهندسی دانشکدگان فارابی ، دانشگاه تهران، قم ، ایران.

چکیده

 رویکرد محاسباتی به ذهن و ویژگی‌های ذهنی با تقریرهای مختلفی، ازجمله کارکردگرایی ماشینی زمینۀ مناسبی را برای طرح مدل‌های محاسباتی از اراده و تصمیم‌گیری آزاد در حوزۀ هوش مصنوعی فراهم آورده است. این رویکرد در این مسیر، موفقیت‌های نسبی نیز به دست آورده است؛ اما جای این پرسش است که مدل محاسباتی دربارۀ ارادۀ انسانی و مبانی فلسفی آن، در مواجهه با نگرش‌های فلسفی عمیق‌تری همچون حکمت متعالیه دچار چه کاستی‌ها و چالش‌هایی است؟ این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی، به بررسی مدل‌های محاسباتی ارائه‌شده برای ارادۀ آزاد در هوش مصنوعی (با تمرکز بر رهیافت نمادین) می‌پردازد. در ابتدا، کارکردگرایی ماشینی به‌مثابۀ مبنایی فلسفی برای این رویکرد تحلیل می‌شود. سپس با اتکا به اصول و مبانی حکمت متعالیۀ، تبیینی جامع و انتقادی از این مدل‌ها ارائه و به پرسش محوری پژوهش پاسخ داده خواهد شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که مدل‌های محاسباتی، فاقد ظرفیت وجودشناختیِ لازم برای تبیین حقیقت اراده‌اند. این تلقی، مؤلفه‌های بنیادینی همچون آگاهانه‌بودن، تجربۀ پدیداری و حیثیت التفاتی را که در تبیین صدرایی از اراده نقش محوری دارند، نادیده می‌گیرد. بررسی فلسفی این سنخ مسائل در حوزۀ هوش مصنوعی، جدا از آثار و پیامدهای فلسفی، در حوزۀ مسئولیت اخلاقی و حقوقی، به‌طور مستقیم در سیاست‌گذاری و قانون‌گذاری در این حوزه نیز تأثیرگذار است؛ ازاین‌رو ارزیابی ایده‌های مطرح‌شده از منظر مبانی فلسفۀ اسلامی، ضرورتی فلسفی و تمدنی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

An Examination of Functionalism as the Foundation for Computational Models of Free Will in Artificial Intelligence from the Perspective of Transcendent Philosophy (Hikmat-i Muta'aliyah)

نویسندگان [English]

  • Mostafa Mokhtari 1
  • Kazim Fouladi Qaleh 2
1 Ph.D. in Islamic Philosophy, Faculty of Philosophy and Ethics, Bāqir al-`Ulūm University, Qom, Iran ‎‎(Corresponding Author). ‎
2 Assistant Professor, Department of Computer Engineering, Faculty of Engineering, Fārābī Campus, University ‎of Tehran, Qom, Iran‎.
چکیده [English]

The computational approach to the mind and mental properties, with various formulations including Machine Functionalism, has provided a suitable ground for proposing computational models of free will and decision-making in the field of Artificial Intelligence (AI). This approach has achieved relative successes along this path; however, the question remains: what are the deficiencies and challenges faced by the computational model regarding human will and its philosophical foundations when confronted with deeper philosophical perspectives such as Transcendent Philosophy (Hikmat-i Muta'aliyah)? This research, using a descriptive-analytical method, examines the computational models proposed for free will in AI (focusing on the Symbolic Approach). Initially, Machine Functionalism is analyzed as the philosophical basis for this approach. Then, relying on the principles and foundations of Sadrā's Transcendent Philosophy, a comprehensive and critical explanation of these models is presented, answering the research's central question. The findings indicate that computational models lack the necessary ontological capacity to explain the truth of the will. This understanding neglects fundamental components such as consciousness (being conscious), phenomenal experience, and intentionality (التفاتی/iltifātī status), which play a central role in Sadrā's explanation of the will. The philosophical examination of this type of issue in the field of AI, apart from its philosophical effects and consequences, directly influences policy-making and legislation in this area, particularly concerning moral and legal responsibility. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Human Will
  • Artificial Intelligence (AI)
  • Symbolic Approach
  • Machine Functionalism
  • Soul (Nafs)
  • Transcendent Philosophy (Hikmat-i Muta'aliyah)
  • Mollā Sadrā

مراجع

برمودز، خوزه لوییس. (1396). علوم شناختی: مقدمه‌ای بر علم ذهن (مترجم: تورج بی‌رستم). تهران: کیان‌افراز.
چرچلند، پاول. (1386). ماده و آگاهی؛ درآمدی به فلسفۀ ذهن امروز (مترجم: امیر غلامی). تهران: نشر مرکز.
خاتمی، محمود. (1380). مدل کامپیوتری ذهن و هوش مصنوعی. فلسفه (دانشگاه تهران)، 3(2)، صص 145‑155.
خاتمی، محمود. (1400). فلسفۀ ذهن. تهران: انتشارات تمدن علمی.
خاتمی، محمود. (1401). فلسفۀ هوش مصنوعی. تهران: نشر علم.
صدرالمتألهین شیرازی، محمد. (1366). شرح اصول کافی (ج3، 4). تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی، مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
صدرالمتألهین شیرازی، محمد. (1368). الحکمه المتعالیه فی الأسفار العقلیه الأربعه (ج2، 6 و 8) . قم: مکتبه‌المصطفی.
صدرالمتألهین شیرازی، محمد. (۱۴۲۲ق). شرح الهدایه الاثیریه. بیروت: مؤسسۀ التاریخ العربی.
کیسینجر، هنری؛ اشمیت، اریک؛ و هوتنلوچر، دانیل. (1401). عصر هوش مصنوعی و آینده ما انسان‌ها (مترجم: هادی صفرزائی). تهران: کتاب پارسه.
کین، ام. ج. (1396). فلسفۀ علم‌شناختی (مترجم: مصطفی تقوی). تهران: ترجمان علوم انسانی.
گراهام، جورج؛ لوین، جنت. (1394). رفتارگرایی و کارکردگرایی (مترجم: یاسر پوراسماعیل). تهران: ققنوس.
مسلین، کیت. (1400). فلسفۀ ذهن (مترجم: مهدی ذاکری). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1375). شرح جلد هشتم اسفار اربعه (ج1). قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی&.
Block, N. (1978). Troubles with functionalism. Minnesota Studies in the Philosophy of Science, 9(1), pp. 261–325. https://philpapers.org/rec/BLOTWF.
Block, N. (1994). Functionalism. (S. D. Guttenplan, Ed.). A companion to the philosophy of mind (pp. 171–182). Blackwell.
Block, N. (n.d.). Troubles with functionalism. Retrieved October 25, 2024, from http://w3.uniroma1.it/cordeschi/Articoli/block.htm.
Block, N. (2006). What is functionalism? Readings in philosophy of psychology (Vol. 1, pp.  27-44). MIT Press.
Doyle, B. (2011). Free Will: The Scandal in Philosophy. Cambridge, MA: I-Phi Press.
Westphal, J. (2016). The mind–body problem. The MIT Press.
McCarthy, J., & Hayes, P. J. (1969). Some philosophical problems from the standpoint of artificial intelligence. Stanford University, Computer Science Department.
http://www-formal.stanford.edu/jmc/
McCarthy, J. (2000). Free will even for robots ]Technical Report[. Stanford University, Computer Science Department.
http://www-formal.stanford.edu/jmc/freewill.pdf
McCarthy, J. (2005). Simple deterministic free will. Retrieved January 11, 2024, from http://www-formal.stanford.edu/jmc/freewill.
McCarthy, J. (2006). The philosophy of AI and the AI of philosophy. Retrieved January 10, 2024, from
http://jmc.stanford.edu/articles/aiphil2.html.
Newsome, W. T. (2009). Human freedom “Emergence” (N. Murphy, G. F. R. Ellis, & T. O’Connor, Eds.). Downward causation and the neurobiology of free will (pp. 53–62). Springer-Verlag. https://doi.org/10.1007/978-3-642-03205-9_3
Putnam, H. (1980). Philosophy and our mental life (N. Block, Ed.(. Readings in Philosophy of Psychology )Vol. 1, pp. 134-143). Cambridge, MA: Harvard University Press.
Putnam, H. (1988). Representation and reality. Cambridge, MA: MIT Press
Russell, S. J, & Norvig, P. (2003). Artificial Intelligence: A Modern Approach, Upper Saddle River. New Jersey: Prentice Hall.
Simon, H. A., & Lea, G. (1973). Problem solving and rule induction: A unified view. Pittsburgh, PA: Carnegie-Mellon University.
Simons, G. (1985). The biology of computer life. Brighton: The Harvester Press.
Shagrir, O. (2010). The rise and fall of computational functionalism (Y. Ben-Menahem, Ed.(. Hilary Putnam )pp. 220-250). Cambridge: Cambridge University Press.  https://doi.org/10.1017/CBO9780511614187.009.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار