مفهوم ضرورت در نظریۀ اخلاقی آیت الله مصباح یزدی

نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی

نویسنده

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

10.22081/jpt.2017.46830.1284

چکیده

نظریۀ آیت‏الله مصباح یزدی دربارۀ باید و نبایدهای اخلاقی به نظریۀ ضرورت‏بالقیاس الی الغیر مشهور است و این به جهت آن است که خود ایشان صراحتاً بایدهای اخلاقی را بر اساس مفهوم ضرورت‏بالقیاس الی الغیر تبیین می‏کند. برخی اندیشمندان اشکال کرده‏اند که باید اخلاقی نمی‏تواند تحت مفهوم «ضرورت بالقیاس الی الغیر» قرار گیرد. هدف این مقاله تبیین نظریۀ آیت الله مصباح و بررسی اشکال واردشده است. این بررسی با روش تحلیل عقلی و رجوع به ارتکازات و شهودات مفهومی انجام شده و با ذکر نمونه‏های کاربردی بر مدعای مورد نظر استدلال شده است. حاصل بررسی این شد که بیانات استاد مصباح در توضیح این نظریه به‏گونه‏ای است که نمی‏تواند بیان‏گر مفهوم ضرورت‏بالقیاس الی الغیر باشد و اساساً تبیین باید و نباید اخلاقی بر اساس این مفهوم نادرست است. با این حال، بر خلاف نتیجه‏گیری مستشکل، به صرف این اشکال نمی‏توان هرگونه تبیین علّی از باید و نباید اخلاقی را رد کرد، بلکه دیدگاه استاد مصباح را می‏توان منعکس‏کنندۀ ضرورتی دانست که در اصل علّیت به ویژه قاعدۀ سنخیت میان علت و معلول نهفته است. در واقع، اشکال استاد مصباح در این مسئله در نام‏گذاری این نظریه به «ضرورت‏بالقیاس الی الغیر» است و برای زیر سؤال بردن تبیین علّی او از باید و نباید اخلاقی لازم است راه‏ دیگری پیمود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Concept of Necessity in Mesbah's Ethical View

چکیده [English]

نظریۀ آیت‏الله مصباح یزدی دربارۀ باید و نبایدهای اخلاقی به نظریۀ ضرورت‏بالقیاس الی الغیر مشهور است و این به جهت آن است که خود ایشان صراحتاً بایدهای اخلاقی را بر اساس مفهوم ضرورت‏بالقیاس الی الغیر تبیین می‏کند. برخی اندیشمندان اشکال کرده‏اند که باید اخلاقی نمی‏تواند تحت مفهوم «ضرورت بالقیاس الی الغیر» قرار گیرد. هدف این مقاله تبیین نظریۀ آیت الله مصباح و بررسی اشکال واردشده است. این بررسی با روش تحلیل عقلی و رجوع به ارتکازات و شهودات مفهومی انجام شده و با ذکر نمونه‏های کاربردی بر مدعای مورد نظر استدلال شده است. حاصل بررسی این شد که بیانات استاد مصباح در توضیح این نظریه به‏گونه‏ای است که نمی‏تواند بیان‏گر مفهوم ضرورت‏بالقیاس الی الغیر باشد و اساساً تبیین باید و نباید اخلاقی بر اساس این مفهوم نادرست است. با این حال، بر خلاف نتیجه‏گیری مستشکل، به صرف این اشکال نمی‏توان هرگونه تبیین علّی از باید و نباید اخلاقی را رد کرد، بلکه دیدگاه استاد مصباح را می‏توان منعکس‏کنندۀ ضرورتی دانست که در اصل علّیت به ویژه قاعدۀ سنخیت میان علت و معلول نهفته است. در واقع، اشکال استاد مصباح در این مسئله در نام‏گذاری این نظریه به «ضرورت‏بالقیاس الی الغیر» است و برای زیر سؤال بردن تبیین علّی او از باید و نباید اخلاقی لازم است راه‏ دیگری پیمود

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ethics
  • Ought and Ought not
  • necessity
  • Mesbah