گرامر دینی از منظر فیلیپس و نقد آن

نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه تهران

2 عضو هیئت علمی دانشگاه تهران

10.22081/jpt.2019.67499

چکیده

مبحث زبان دینی که در واکنش به نظریات پوزیتیویست‬ها پدید آمد از مسائل مهم فلسفه دین است. یکی از رویکردها در معناشناسیِ زبان دین، رویکرد غیرشناختی است که گزاره‬های دینی را توصیف امر خارج نمی‬داند. فیلیپس از مهم‌ترین فیلسوفان رویکرد غیرشناختی است که معتقد به تفکیک ساحت‬های مختلف انسان است و معتقد است که هر یک از ساحت‬های انسان را باید در درون خود آن فهم کرد. ازاین‬رو کارکرد فلسفه دین اثبات گزاره‬های دینی نیست بلکه صرفاً روشن‬گری مفاهیم دینی است.
وی معتقد است سخن گفتن از واقعیت خارجی خدا امری خطاست و خدا صرفاً تصویر ذهنی است. بر دیدگاه غیرشناختی وی نقدهایی وارد است؛ اولین اشکال، این است که نمی‬توان بدان معتقد بود و در عین حال دیندار نیز بود. ممکن نیست که یک دیندار بتواند با خدایی ارتباط برقرار کند که تصویر ذهنی است و حظی از واقعیت ندارد. از نظر جامعه شناسانه این رویکرد از دو حیث قابل نقد است؛ حیث اول اینکه اگر هیچ قلمرو فراگیری وجود نداشته باشد، آن گاه فهم فرهنگها و دین سایر ملل امکان پذیر نیست. حیث دوم اینکه جانشینی یک مکتب به جای مکتب دیگر دال بر آن است که میان نظام‬های باور تداخل وجود دارد و به طور کامل از هم گسیخته نیستند. به علاوه تحلیل فیلیپس از گزاره‬های دینی جنبه تحمیلی دارد نه توصیفی و لذا در ارائه تفسیری از نظریه دینداران درباره گزاره‬های دینی محکوم به شکست است. تلاش وی اگرچه به منظور رهانیدن گزاره‬های دینی از معیار پوزیتیویست‬ها است اما در نهایت در دام پوزیتیویست‬ها گرفتار می‏شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Critical Evaluation of D.Z.Phillips’ Religious Grammar

نویسندگان [English]

  • Shahab Shahidi 1
  • Mansour Nasiri 2
چکیده [English]

Religious language, which is one of the most important issues in contemporary philosophy of religion, emerged due to the reaction to the logical positivism. One of the approaches in religious language is non-cognitivism which claims that religious proposition aren’t factual. D.Z.Phillips is an eminent non-cognitivist philosopher who says human activities have got different spheres which must be understood within themselves. Thus the task of philosophy of religion is not to prove religious propositions but it merely illuminates concepts of religion. He maintains that question about the factual reality of God is mistaken and God is only a picture.His philosophy has faced some criticisms. The first criticism is that we can’t both believe in his philosophy and be a real theist. A believer can’t communicate with a God who is merely a picture. Sociologically his approach has been criticized in two respects: 1. If there were no common sphere, it would be impossible to understand other cultures and religions. 2. The substitution of one school for another school indicates there are interactive systems of belief and they aren’t completely separated from each other. Furthermore he imposes his analysis on religious propositions and doesn’t describe them. That’s why his analysis is doomed to failure. Although he attempts to make religious propositions free from positivist’s criterion, in the end he is trapped in positivism’s criterions. Therefore we can call him a positivist philosopher.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Non-cognitivism approach
  • Religious Propositions
  • Religious Language
  • Grammar of religion
  • God
  • D.Z.Phillips