طبقه‌بندی علت فاعلی در نظام صدرایی و بررسی نوآوری وی در فاعل بالتسخیر

نویسنده

دانشگاه قم

10.22081/jpt.2019.67492

چکیده

علیت و علت فاعلی همواره بخشی از تأمل‌ورزی فیلسوفان بوده است. فیلسوفان پیش از ملاصدرا علت فاعلی را با معیارهای متنوعی تقسیم می‌کردند و صدرا به‌تدریج تقسیم آنان را توسعه داده و علت فاعلی را به گونه‌ای تقسیم کرد که با نوآوری همراه بود. طرح نظریه فاعل بالتسخیر از جمله این نوآوری‌ها بود. این نظریه در میان تقسیم‌بندی‌های متنوعی که صدرا از اقسام فاعل دارد، دچار ابهام‌، تفسیرهای متفاوت، سوء ‌فهم و نقدهای جدی شده است. این نوشتار با تبیین اصطلاح صدرایی از فاعل بالتسخیر و ارائه دو تقریر از آن، تلاش می‌کند تفسیرهای ناقص و سوء فهم‌ها را رفع کرده، نشان ‌دهد که فاعل بالتسخیر یک نوآوری صدرایی است که در نظام فلسفی ملاصدرا معنا دارد و تقسیم تسخیر به انواع مختلف طبیعی، نفسانی و عرضی همگی اثبات می‌کند که وی توانسته است اقسام دیگری از فاعلیت را طرح کند که مسبوق به سابقه نبوده است و دو تقریر از فاعل بالتسخیر نواوری وی را ثابت می کند

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mulla Sadra division of agency cause and His innovation in "Appointed agent

چکیده [English]

Philosophers have always contemplated on causality and efficient cause as a part of their philosophizing. Before Mulla Sadra, philosophers divided efficient cause on the basis of various criteria. Mulla Sadra expanded their division gradually and divided efficient cause in a way that it was accompanied by some innovations. One of these innovations was the proposition of the theory of "Appointed agent" (subordinate agent). Among Mulla Sadra's different divisions of the types of agent, this theory has faced ambiguity, different interpretations, misunderstandings and serious criticisms. Explaining Sadrian meaning and concept of " Appointed agent " and providing two expositions for it, the present paper seeks to resolve misunderstandings and incorrect interpretations and prove that the concept of " Appointed agent " is a Sadrian innovation which acquires meaning in Mulla Sadra's philosophical system and that division of capture(Altskhyr) (subordination) into natural, psychical and accidental ( Postural) ones proves his ability in proposing other types of causality with no precedent.

کلیدواژه‌ها [English]

  • division of agency cause
  • Mulla Sadra innovation
  • "Appointed agent