وحى و انکشاف الاهی

نوع مقاله: تخصصی

نویسنده

حسن یوسفیان

چکیده

واژه وحى در دو معناى اصلى به‌کار مى‌رود: الف) وحى گزاره‌اى، بدین معنا که خداوند مجموعة اطلاعاتى را از راه‌هاى غیرعادى در اختیار آدمیان مى‌گذارد. ب) وحى غیرگزاره‌اى، به این معنا که خداوند خود به قلمرو تاریخ بشر وارد مى‌شود و براى مثال، در قالب حضرت مسیح(ع) مجسّم مى‌شود. محور اصلى این نوشتار وحى گزاره‌اى است و پس از اشاره به معناى لغوى و اصطلاحى واژه وحى و برابر نهاد انگلیسى آن (revelation) به سه دیدگاه اصلى دربارة چیستى وحى پرداخته خواهد شد: 1. رابطه انسان‌وار فرشته با آدمى 2. کمال قوّه عاقله و متخیّله 3. تجربة دینى پیامبر. الاهى‌‌دانان براى اثبات نیازمندى به وحى به قاعدة لطف تمسک مى‌جویند و فیلسوفان آن‏را براى سامان‌دهى به زندگى دنیوى ضرورى مى‌شمارند. با این حال، در روایات اسلامى و سخنان برخى از اندیشمندان مسلمان و مسیحى مى‌توان استدلالى را یافت که براى اثبات نیازمندى به وحى بر تأمین سعادت اُخروى تکیه مى‌کند. براى شناخت و شناسایى پیامبران واقعى و تمیز و تفکیک آنها از مدعیان دروغین پیامبرى نیز مى‌توان از امورى چون معجزه و بشارت پیامبران پیشین، بهره برد.

عنوان مقاله [English]

وحى و انکشاف الاهی

نویسنده [English]

  • hassan yusefian
1. اقبال لاهورى، محمد، احیاى فکر دینى در اسلام، ترجمة احمد آرام، تهران، رسالت قلم، بى‌تا.

2. تیسن، هنرى، الاهیات مسیحى، ترجمة ط. میکائیلیان، انتشارات حیات ابدى، بى‌جا، بى‌تا.

3. باربور، ایان، علم و دین، ترجمة بهاءالدین خرمشاهى، تهران، مرکز نشر دانشگاهى، 1362 ش.

4. براودفوت، وین، تجربة دینى، ترجمة عباس یزدانى، قم، مؤسسه طه، 1377 ش.

5. حسن‌زاده آملى، حسن، نصوص الحکم بر فصوص الحکم، تهران، رجاء، 1375 ش.

6. خاچیکى، سارو، اصول مسیحیت، انتشارات حیات ابدى، بى‌جا، 1982 م.

7. روسو، ژان ژاک، قرارداد اجتماعى، ترجمة غلامحسین زیرک‌زاده، چاپ هفتم، تهران، انتشارات ادیب، 1368ش.

8. سروش، عبدالکریم، فربه‌تر از ایدئولوژى، تهران، صراط، 1372 ش.

9. لاهیجى، عبدالرزاق، گوهر مراد، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، 1372 ش.

10. مجتهد شبسترى، محمد، نقدى بر قرائت رسمى از دین، تهران، طرح نو، 1379 ش.

11. مستر هاکس، قاموس کتاب مقدس، تهران، اساطیر، 1377 ش.

12. مصباح یزدى، محمدتقى، راهنما شناسى، تهران، امیرکبیر، 1375 ش.

13. مطهرى، مرتضى، مجموعة آثار، ج 4، تهران، صدرا، 1374 ش.

14. مونتگمرى وات، ویلیام، محمد پیامبر و سیاستمدار، ترجمة اسماعیل والى‌زاده، تهران، کتابفروشى اسلامیه، 1344 ش.

15. میشل، توماس، کلام مسیحى، ترجمة حسین توفیقى، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، 1377 ش.

16. نهج‌البلاغه، ترجمة سید‌جعفر شهیدى، تهران، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامى، 1372 ش.

17. ابن‌سینا، الشفاء، تحقیق: ابراهیم مدکور، قم، منشورات مکتبة آیة‌الله المرعشى، 1404 هـ.ق.

18. ــــــــــ ، المبدأ و المعاد، تهران، مؤسسه مطالعات اسلامى دانشگاه مک گیل، 1363 ش.

19. التفتازانى، سعدالدین، شرح المقاصد، تحقیق: عبدالرحمن عمیره، ج 5، قم، منشورات الشریف الرضى، بى‌تا.

20. الجرجانى، السید الشریف، شرح المواقف، ج 8، قم، منشورات الشریف الرضى، بى‌تا.

21. الجوهرى، اسماعیل بن حماد، الصحاح، الطبعة الثانیة، بیروت، دارالعلم للملائین، 1399 هـ .ق.

22. خوئى، سید ابوالقاسم، البیان فى تفسیر القرآن، ج 1، الطبعة الثالثة، قم، المطبعة العلمیة، 1394 هـ ق.

23. دوفور، لیون، معجم اللاهوت الکتابى، اشرف على الترجمه نیافة المطران انطونیوس نجیب، بیروت، دارالمشرق، 1991 م.

24. الرازى، ابوحاتم، اعلام النبوة، تهران، انجمن فلسفه ایران، 1379 هـ .ق.

25. الراغب الاصفهانى، مفردات الفاظ القرآن، بیروت، الدار الشامیة، 1416 هـ .ق.

26. رشید رضا، محمد، تفسیر المنار، الطبعة الثانیة، دارالمنار، مصر، 1372 هـ .ق.

27. السبحانى، جعفر، الالهیات، تحریر حسن محمد مکى العاملى، ج 3، الطبعة الثالثة، قم، المرکز العالمى للدراسات الاسلامیة، 1412 هـ .ق.

28. سهروردى، شهاب الدین یحیى، حکمة الاشراق، ترجمة سید جعفر شهیدى، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1357 ش.

29. السیورى الحلى، مقداد بن عبدالله، ارشادالطالبین الى نهج المسترشدین، تحقیق السید مهدى الرجائى، قم، منشورات مکتبة آیة الله المرعشى، 1405 هـ .ق.

30. السیوطى، جلال الدین، الدر المنثور فى التفسیر بالمأثور، محمد امین دمج، بیروت، بى‌تا.

31. الشهرستانى، محمد بن عبدالکریم، الملل و النحل، الطبعة الثانیة، بیروت، دارالمعرفة، 1359 هـ .ق.

32. صدرالدین الشیرازى، محمد، الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، ج 7، بیروت، دار احیاء التراث العربى، بى‌تا.

33. ــــــــــــــــ ، الشواهد الربوبیة، تصحیح: جلال الدین آشتیانى، مشهد، انتشارات دانشگاه مشهد، 1346.

34. ــــــــــــــــ ، المبدأ و المعاد، تصحیح: جلال الدین آشتیانى، تهران، انجمن فلسفه ایران، 1354 ش.

35. طباطبائى، محمد حسین، المیزان فى تفسیر القرآن، الطبعة الثانیة، قم، مؤسسه اسماعیلیان، 1392 ق.

36. عبده، محمد، رسالة التوحید، بیروت، دارالکتب العلمیة، بى تا.

37. العلامه الحلى، کشف المراد فى شرح تجرید الاعتقاد، تعلیق: حسن حسن زاده آملى، قم، مؤسسة النشر الاسلامى، 1363 ش.

38. الفارابى، ابونصر، آراء اهل المدینه الفاضلة، تعلیق: نصرى نادر، بیروت، دارالمشرق، 1991 م.

39. ــــــــــــــــ ، احصاءالعلوم، تحقیق: على بوملحم، بیروت، دار مکتبة الهلال، 1996 م.

40. ــــــــــــــــ ، فصوص الحکم، تحقیق: محمدحسین آل یاسین، قم، انتشارات بیدار، 1405 هـ .ق.

41. ـــــــــــــــ ، فرید وجدى، محمد، دائرة المعارف القرن العشرین، الطبعة الثانیة، مصر، مطبعة دائرة المعارف القرن العشرین، 1343 هـ .ق.

42. الفیروزآبادى، مجدالدین، القاموس المحیط، مصر، مؤسسة فن الطباعة، بى‌تا.

43. القاضى عبدالجبار المعتزلى، شرح الاصول الخمسة، تحقیق: عبدالکریم عثمان، القاهره، مکتبة وهبة، القاهره 1408 هـ .ق.

44. ــــــــــــــــ ، المغنى فى ابواب التوحید و العدل، ج 15، القاهره، الدار المصریه للتألیف و الترجمه، 1385 هـ .ق.

45. کرمانى، حمیدالدین، الاقوال الذهبیه، تهران، انجمن فلسفه ایران، 1397 هـ .ق.

46. الکلینى، محمد بن یعقوب، الکافى، تهران، دارالکتب الاسلامیة، بى‌تا.

47. اللاهیجى، عبدالرزاق، شوارق الالهام فى شرح تجرید الکلام، بى‌نا، بى‌جا، بى‌تا.

48. المجلسى، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، داراحیاء التراث العربى، 1403 هـ .ق.

49. المعرى، ابوالعلاء، لزوم مالایلزم، شرح ندیم عدى، الطبعة الثانیة، دمشق، دار طلاس، 1998م.

50. Angeles, Peter A., The Harper Collins Dictionary of Philosophy, Harper Perennial, New York 1992.

51. Anselm, Basic Writing, trans. by S. N. Deane, Open Court USA, 1995.

52. Aquinas, Thomas, Summa Contra Gentiles, trans. by Anton Pegis, University of Notre Dame Press, Notre Dame & London, 1975.

53. ______, Summa Theologiae (A Concise translation), Timothy Mcdermott (ed.), Christian Classics, Texas 1989.

54. Ashby, R. W., "Verifiability Principle", Paul Edwards (ed.), The Encyclopedia of Philosophy, V.8, pp. 240-247.

55. Clark, Gordon H., Religion, Reason and Revelation, The Trinity Foundation, Maryland, 1986.

56. Deninger, Johannes, "Revelation", trans. from German by Matthew o'connell, Mircea Eliade, (ed.), The Encyclopedia of Religion, V.12, pp. 356-362.

57. Desrosiers, Gilbert, An Introduction to Revelation, Continuum, London & New York, 2000.

58. Hick, John, Philosophy of Religion, Prentice - Hall, New Jersey, 1990.

59. ______, "Revelation", Paul Edwards (ed.), The Encyclopedia of Philosophy, V.7, pp. 189-191.

60. Hughes, Thomas Patrick, Dictionary of Islam, Kazi Publications, Chicago ,1994.

61. Jensen, J., "Revrlation, Concept of", New Catholic Encyclopedia, V. 12, pp. 436-439.

62. Jewwett, Paul, God, Creation, & Revelation, Eerdmans, Michigan, 1991.

63. Proudfoot, Wayne, Religious Experirnce, University of California Press, Berkeley ,1985.

64. Rowe, William, "Deism", Edwards Craig (ed.), Routledge Encyclopedia of philosophy, V. 2, pp. 853-856.

65. Schleiermacher, Friedrich, On Religion, trans. by Richard Crouter, Cambridge University Press, Cambridge 1993.

66. Swinburne, Richard, "Revelation", Edward Craig (ed.), Routledge Encyclcpedia of Philosophy, V.8, pp. 297-300.

67. ______, Revelation, from Metaphor to Analogy, Clarendon Press, Oxford ,1992.

68. Ward, Keith, Religion & Revelation, Clarendon Press, Oxford ,1994.