نوع مقاله: تخصصی

نویسنده

چکیده

دانش سیاسى در این پژوهش، مجموعه‏اى وحدت‏یافته از سنت‏سیاسى است. منظور از نت‏سیاسى، مجموعه‏اى از میراث علمى و عملى، و تجارب بازمانده از گذشته دور و نزدیک، اسلامى و غیر اسلامى است که همراه ما، یا در زندگى سیاسى ما حضور دارند. (1)
این سنت‏با دیدگاهها و مبانى متفاوت تفسیر شده است; «تفسیر مبتنى بر تجدد غرب‏» و نیز، «فهم سنتى از سنت‏»، دو دیدگاه اساسى هستند که چشم‏اندازها و نتایج متفاوتى از دانش سیاسى دوره میانه ارائه داده‏اند. روش نخست که «شرق‏شناسى‏»، (Orientalism) نامیده شده است، به لحاظ معرفت‏شناختى، بیرون از سنت‏سیاسى دوره میانه قرار گرفته و دانش سیاسى این دوره را به اعتبار دوران، (Epoch) غیریت‏سازى، که متغایر با دوران جدید غرب است، اما بر مبناى تجدد اروپایى، ارزیابى مى‏کند. لیکن روش دوم، دانش سیاسى دوره میانه را نه به اعتبار دورانى که سپرى شده است، بلکه به مثابه دوره‏اى، (Period) از سنت اسلامى تلقى مى‏کند که پرسشهاى آن مى‏بایست در درون سنت و با توجه به الزامات آن طرح شود.
به نظر مى‏رسد که هر دو تفسیر فوق، آمیزه‏هاى ایدئولوژیک دارند و پژوهش در دانش سیاسى دوره میانه را به قلمروها و نتایج از پیش تعیین شده سوق مى‏دهند. اما از آن روى که بسیارى از تحقیقات انجام شده در اندیشه‏هاى سیاسى اسلامى در دایره الزامات دو الگوى شرق‏شناسانه و سنتى قرار دارند، طرح اجمالى آنها نه تنها خالى از فایده نیست، بلکه پرتوى بر برخى معضلات معرفت‏شناختى در تحقیق حاضر خواهد افکند.

عنوان مقاله [English]

سنت و تجدد دو الگوى معرفت‏شناختى در تحلیل دانش سیاسى مسلمانان

نویسنده [English]

  • Davoud Feyrahi

پى‏نوشتها:
1. محمد عابد الجابرى، التراث والحداثة، (بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیه، 1991)، ص‏45.
2. محمد ارکون، نزعة الانسنة فى الوسط الاسلامى، ترجمه هاشم صالح، (بیروت، دارالساقى، 1997)، ص‏247.
3. جابرى، پیشین، ص‏29-28.
4. بنگرید به:
سید جواد طباطبایى، زوال اندیشه سیاسى در ایران، (تهران، کویر، 1373) ص‏290-277.
5. بنگرید به:
Edward w. said, Orientalism New York, 1979.
6. سید جواد طباطبایى، ابن خلدون و علوم اجتماعى، (تهران، طرح نو، 1374)، ص‏63-62.
7. محمدرضا نیکفر، «در ضرورت تهافت دیگر» مجله نگاه نو، شماره 25، تهران 1374، ص‏127.
8. همان، ص‏131.
9. همان، ص‏134.
10. بنگرید به:
داریوش آشورى، ما و مدرنیت، (تهران، صراط، 1376) ص‏87-69.
11. لوئى گارده و محمد ارغون، اسلام، دیروزفردا، ترجمه محمدعلى اخوان، (تهران، نشر سمر، 1370) ص‏97-83.
12. سید جواد طباطبایى، ابن خلدون، پیشین، ص‏68-67 به نقل از:
ابواسحاق شاطبى، الموافقات فى اصول الشریعة، (بیروت، دارالمعرفة، بى‏تا) ج‏1، ص‏99-97.
13. براى آگاهى از تعاریف متعدد سنت‏بنگرید به:
جولیوس گولد و ویلیام بى. کولب، فرهنگ علوم اجتماعى، (تهران، مازیار، 1376) ص‏520-519.
14. على اکبر دهخدا، لغت‏نامه دهخدا، زیر نظر، محمد معین و سید جعفر شهیدى (تهران، دانشگاه تهران،بى‏تا) ج‏8، ص‏12146.
15. ملااحمد نراقى، عوائد الایام، (قم، مرکز النشر لمکتبة الاعلام الاسلامى، 1375) ص‏319.
16. شیخ عبدالله البحرانى الاصفهانى، عوالم العلوم والمعارف والاحوال، (قم، بنیاد فرهنگى امام مهدى، بى‏تا) ص‏623-662.
17. ملااحمد نراقى، پیشین، ص‏326-325.
18. همان، ص‏325.
19. برتران بدیع، دو دولت، ترجمه احمد نقیب‏زاده (دست‏نوشته، در حال انتشار).