نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

در این مقاله با هدف گشودن باب گفت‌وگو درباره علوم انسانی و اجتماعیِ بومی به مسئله تأثیر پیش‌فرض‌های انسان‌شناختی و روشناختی در نظریه پردازی‌های علوم انسانی می‌پردازیم. تأکید فیلسوفان مسلمان بر مسئله علم و ادراک کلیات در تعریف انسان با رویکرد قیاسی برای پی‌افکندن علوم انسانی بومی ناکافی دانسته شده است. نظریه اعتباریات علامه طباطبایی به‌عنوان رویکردی متفاوت که از سویی بر عنصر اراده، عمل و وجود غریزۀ استخدام در فهم انسان تأکید می‌کند و از سوی دیگر، برای اثبات آن به رویکردهای استقرایی و شهودی توسل می‌شود، چونان تجربه‌ای متفاوت در بنیان‌گذاریِ علوم انسانی بومی معرفی گردیده است. توانایی این نظریه در فهم و توجیه امر اجتماعی در مقایسه با رویکردهای پیشین فلسفی امتیاز ویژۀ این نظریه است. در مقابل دیدگاه مشهور فیلسوفان که مدنی‌بودن انسان را به اقتضای طبیعت انسان می‌دانند، بر اساس نظریه اعتباریات، مدنی‌بودن انسان از باب اضطرار است. همچنین براساس دیدگاه علامه طباطبایی، تفاوت‌های فرهنگی را می‌توان به تفاوت در ادراکات اعتباری که برآمده از اراده‌های انضمامی است مستند کرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Theory of Conventional Ideas as an Anthropological Theory

نویسنده [English]

  • Mohammad Taghi Karami Ghohi

Assistant Professor, Allameh Tabatabaei University.

چکیده [English]

In this paper, I will deal with the problem of the influence of anthropological and methodological presuppositions in theorizing in humanities in order to open a discussion about localized human and social sciences. The emphasis of Muslim philosophers on the knowledge and the conception of universals in the definition of human beings is, in my view, inadequate to establish localized humanities. The theory of conventional ideas, put forward by ‘Allama Ṭabāṭabā’ī, is a different approach emphasizing, on the one hand, on the element of will, action and the instinct of deployment in human understanding, and, on the other hand, in order to show it, it appeals to inductive and intuitive methods. I introduce this as a different approach to the foundation of localized human sciences. The ability of this theory in understanding and justifying the social, in comparison with earlier philosophical approaches, is its distinctive feature. According to the theory of conventional ideas, the civilized characters of human beings is out of urgency. This is contrary to the well-known view among philosophers that it originates in human nature. According to ‘Allama Ṭabāṭabā’ī, cultural differences can be accounted for in terms of differences in conventional conceptions that come out of concrete volitions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Conventional Ideas
  • Sociality
  • Localization of Science
  • ‘Allama Ṭabāṭabā’ī
  • deployment

قرآن کریم (1386)، ترجمه محمد‌مهدی فولادوند.

1. ابن سینا، حسین بن عبدالله (1404 ق‏)، الشفاء: الالهیات، قم: منشورات مکتبه آیة اللّه العظمی المرعشی النّجفی.

2. ـــــــــــــــ (1379)، النجاه من الغرق فی بحر الضلالات، تصحیح محمدتقی دانش‌پژوه، تهران: دانشگاه تهران.

3. ارسطو (1389)، اخلاق نیکوماخوس، ترجمه محمد‌حسن لطفی، تهران: طرح نو.

4. افلاطون (1380)، دوره آثار افلاطون، ج 2 (جمهوری)، ترجمه محمد‌حسن لطفی، تهران: خوارزمی.

5. طباطبایی، محمد‌حسین (بی‌تا)، مجموعه الرسایل، چاپ اول، قم: باقیات.

6. ـــــــــــــــ (1371)، المیزان فی تفسیرالقرآن، قم: نشراسماعیلیان.

7. ـــــــــــــــ (1387)، اصول فلسفه رئالیسم، چاپ دوم، قم: بوستان کتاب.

8. طباطبایی، محمدحسین و مرتضی مطهری (1388)، اصول فلسفه و روش رئالیسم، تهران:‌ صدرا.

9. داوری، رضا (1363)، «ملاحظاتی درباره ادراکات اعتباری»، دومین یادنامه علامه طباطبایی، چاپ اول، تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.

10. سروش، عبدالکریم (1360)، یادنامه استاد شهید مرتضی مطهری، تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.

11. شیرازی، صدرالدین (بی‌تا)، الحاشیه علی الهیات الشفاء، قم: بیدار

12. محمدی، مقصود و محمد سلطانی (1388)، «درآمدی بر سهم ایرانیان در پیدایش و گسترش فلسفه»، حکمت و فلسفه، ش2.

13. بلیکی، نورمن (1393)، پارادایم‌های تحقیق در علوم انسانی، ترجمه حمیدرضا حسنی و همکاران، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

14. فارابی، ابونصر (1361)، آراء اهل المدینة الفاضله ومضادا‌‌تها، نسخه الکترونیکی مکتبة المصطفی، در: www. al-mostafa.com.

15. کانت، امانوئل (1385)، نقد عقل عملی، ترجمه انشاءالله رحمتی، تهران: ثقلین.

16. کرایب، یان (1378)، نظریه اجتماعی مدرن، ترجمه عباس مخبر، تهران: نشرآگه.

17. لاریجانی، صادق (1384)، «استدلال در اعتباریات»، پژوهش‌های فلسفی ـ کلامی، ش 1.

18. مونتسکیو، بارون دو (1392)، روح القوانین، ترجمه علی‌اکبر مهتدی، تهران: مؤسسه امیرکبیر.

19. هابز، توماس (1391)، لویاتان، ترجمه حسین بشیریه، تهران: نشر نی.