نوع مقاله: علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مطالعات علم، موسسۀ حکمت و فلسفۀ ایران، تهران، ایران

2 گروه ترویج علم، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران ایران

10.22081/jpt.2019.51997.1512

چکیده

این مقاله می کوشد به یکی از مباحثِ چالش‌آمیز و کلیدی در معرفت‌شناسی، یعنی رابطۀ «علائق انسانی» با «معرفت» بویژه «معرفت علمی»، بپردازد، و الگویی قابل‌دفاع از نسبتِ بین این دو مقوله ارائه دهد. در این راستا، ابتدا سه سنخ الگوی پیشنهادی دربابِ این رابطه طرح و نقد می شوند: «رابطۀ استعلاییِ» علائق با معرفت (هابرماس)، «رابطۀ برسازندۀ» یک‌سویۀ علائق با معرفت علمی (برنامۀ قوی)، و «رابطۀ برساخته-شوندۀ» دوسویۀ علائق و معرفت (نظریۀ شبکه‌عامل). در بخشِ دوّم نیز تلاش می شود تا از الگوی جدیدی از پیوندِ علائق انسانی و معرفتِ علمی در یک چارچوبِ «تصمیم‌گرایانه» دفاع صورت گیرد که معتقدیم هم در برابرِ نقدهای پیشگفته مصون است، و هم به شکلِ واقع‌گرایانه‌تری موقعیت‌های بالفعلِ علم‌ورزی را توضیح می دهد. در این نظریه، به طور خلاصه، علائق و منافعِ انسانی تنها به عنوان یکی از عناصرِ امکانیِ مجموعه‌ای پیچیده از «بُردارهای تصمیم» در فرایند تصمیم‌گیریِ دانشمندان نقشی برجسته ایفاء می کنند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Knowledge and Human Interests An inquiry into the relationship between two categories

نویسندگان [English]

  • Mohammadreza Esmkhani 1
  • hossein Sheikhrezaee 2

1 STS department, the Iraniana Institute of Philosophy, Tehran, Iran

2 Popularization of Science Faculty, National Research Institute For Sience Policy, Tehran, Iran

چکیده [English]

This essay deals with one of the most important issues in contemporary epistemology and philosophy of science, i.e. the relationship between ‘human interests’ and ‘scientific knowledge’ (SK), and aims to present a tenable model of this relation. First, three different models will be discussed and criticized: the ‘transcendental’ relation between interests and knowledge (Habermas), the one-side ‘constructive’ relation (Strong Programme), and the two-side ‘constructed’ relation (Actor-Network theory). In my view, each of them suffers from some serious shortcomings, which should be resolved in a satisfactory model. Secondly, based on some useful achievements in contemporary philosophy of science, I’ll put forward a new model of the relationship between interests and SK within a general ‘decisionistic’ framework, which seems to be immune against the foregoing criticism, and explain more realistically the actual situations of scientific actions. In this theory, in a nutshell, interests only as one of the key factors in a complex, contingent collection of ‘decision vectors’ could contribute into the process of scientific decisions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Human interests
  • scientific knowledge
  • transcendental relation
  • constructive relation
  • constructed relation
  • decision vectors